Formacje mentalne (devanāgarī: pali सङ्खार saṅkhāra, sanskryt संस्कार saṁskāra) – w filozofii buddyjskiej, to jedno z pięciu skupisk (pali khandha, sanskryt skandha), czyli kategorii zjawisk budujących każdą żywą istotę. Skupisko formacji mentalnych obejmuje tu też dwa inne skupiska: uczucia i percepcję, wydzielone z nich dla podkreślenia ich wagi.
Formacje mentalne dzieli się na pięćdziesiąt dwa rodzaje. Oprócz wymienionych dwóch (uczuć i percepcji) wyróżnia się: jedenaście ogólnych (powszechnych) elementów psychologicznych, dwadzieścia pięć wzniosłych (pali sobhana) cech, czternaście karmicznie szkodliwych cech (pali akusala).
Jedenaście powszechnych formacji mentalnych (pali aññasamāna) Pięć zawsze obecnych w każdej świadomości (pali sabbacitta):
(1) Wrażenia świadomości (phassa)
(2) Wola (cetanā)
(3)(Mentalna) witalność (jīvita)
(4) Skupienie medytacyjne (samādhi)
(5) Uwaga (manasikāra)
Sześć szczegółowych (pali pakinnakā) nie w każdej świadomości:
(6) Koncepcja myślowa (vitakka)
(7) Dyskursywne myślenie (vicāra)
(8) Determinacja (adhimokkha)
(9) Wysiłek (viriya)
(10) Entuzjazm (pīti)
(11) Zamiar (chanda)
Dwadzieścia pięć wzniosłych, czystych (pali sobhana) formacji mentalnych Główne występujących w każdej wzniosłej świadomości:
(12) Wiara/zaufanie (saddhā)
(13) Uważność (sati)