Stanfordzki eksperyment więzienny () – kontrowersyjny projekt badawczy, który miał za zadanie zbadać psychologiczne efekty symulacji życia więziennego. Przeprowadziła go grupa psychologów Uniwersytetu Stanforda pod przewodnictwem Philipa Zimbardo w 1971 roku w piwnicy wydziału psychologii w Stanfordzie. Wyniki eksperymentu były szeroko cytowane jako dowód na to, jak szybko ludzie mogą przyjmować role oprawców lub ofiar, jednak metody badania, jego etyczność oraz wiarygodność wyników zostały później poddane ostrej krytyce przez środowisko naukowe.
Opis eksperymentu Ogłoszenie W lokalnej gazecie pojawiło się ogłoszenie, w którym oferowano 15 dolarów za dzień udziału w eksperymencie (ok. 86 dolarów po uwzględnieniu inflacji). Ponad 70 ochotników przebadano i wybierano tych, którzy m.in. nie mieli kryminalnej przeszłości (a więc i nie przebywali w więzieniu) oraz nie byli uzależnieni od narkotyków, a także byli w pełni zdrowi psychicznie. Ostatecznie wytypowano spośród nich 24 studentów z Kanady i Stanów Zjednoczonych.