Charakterystyka Kusacz czarnogłowy jest długi na około 22–24 cm, waży 220 g. Jest to bardzo skryty i samotniczy gatunek. Pomimo tego, że jest podobny do kuraków, takich jak przepiórka czy głuszec, nie jest w żadnym stopniu powiązany z tymi zwierzętami. To przysadzisty ptak rozpoznawany po niewielkich rozmiarach i braku czuba z piór na głowie. Ma przeważnie ciemnobrązowe upierzenie, a tylko na głowie szare. Pióra pod gardłem są nieco bledsze. Jego dziób jest brązowawy, brzuch cynamonowy, płowożółty. Samice są poniżej ubarwione jaśniej niż osobniki męskie – na rudo-brązowo. Nogi mogą być szarawe, oliwkowe albo żółtawe.
Kusacze czarnogłowe wydają długi, drżący gwizd, który jest słyszalny głównie o zmierzchu.
Środowisko Habitatem kusacza czarnogłowego są wilgotne lasy położone na dużej wysokości (około 2000 m n.p.m.), jak również inne wilgotne, wysoko położone siedliska w Centralnej i Południowej Ameryce, aż po południową Brazylię. Występuje na terenach od południowego Meksyku, przez Panamę po Amerykę Południową – Kolumbię, Wenezuelę, Gujanę, Surinam, Gujanę Francuską, Ekwador, Peru, północną Boliwię i większą część Brazylii.