w wyniku II rozbioru Polski.
Pośród polskich kaznodziejów, zarówno luteran, jak i ewangelików reformowanych i braci czeskich, zdarzały się nazwiska znane w całym kraju, jak Piotr Artomiusz – autor pierwszego polskiego kancjonału, Erazm Gliczner – pedagog, Efraim Oloff – autor historii polskiej hymnografii. Języka polskiego nauczano w słynnym Gimnazjum Akademickim, założonym w 1568 r. Z Torunia pochodził też Samuel Bogumił Linde, autor Słownika Języka Polskiego. Pod rządami pruskimi, wskutek nakładanych stopniowo urzędowych ograniczeń, ostatnie polskie nabożeństwo odprawiono w 1850 r. w kościele nowomiejskim, z którego korzystała wtedy także parafia św. Jerzego.
W czasach II Rzeczypospolitej Po powrocie Torunia do Polski 18 stycznia 1920 r., w wyniku związanych z tym przemian demograficznych, w stolicy województwa pomorskiego ponownie znaleźli się Polacy-ewangelicy, przybyli z różnych regionów kraju, zwłaszcza ze Śląska Cieszyńskiego i Polski centralnej. Dzięki inicjatywie inż. Zbigniewa Woyciechowskiego (Wojciechowskiego), pierwsze nabożeństwo dla Polaków odprawił ks. kapelan Józef Mamica z Poznania 14 sierpnia 1921 r., w kaplicy staroluterskiej przy ul. Strumykowej i odbyło się zebranie organizacyjne nowego zboru, liczącego kilkadziesiąt osób.