w tym celu byli przerzucani na terytoria Polski okupowane przez III Rzeszę (jeszcze przed wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941), biorąc udział w rozpracowywaniu struktur Polskiego Państwa Podziemnego i polskich organizacji niepodległościowych wchodzących w jego skład – głównie Związku Walki Zbrojnej.

W latach 1942–1943 NKWD organizował kursy pod Moskwą dla doraźnie formułowanych grup sabotażowo-dywersyjnych związanych z bieżącymi zadaniami na zapleczu frontu; dobór kursantów wskazuje, że także kierowano się kryteriami narodowościowymi, wykorzystując antagonizmy na tle narodowościowym; w grupie „polskiej” znaleźli się m.in. Jan Frey-Bielecki (później m.in. szef WUBP w Warszawie i Krakowie) oraz Stefan Antosiewicz (m.in. wicedyrektor Departamentu Kadr MBP).

18 października 1943 z inicjatywy Stanisława Radkiewicza (późniejszego szefa MBP) został powołany Samodzielny Batalion Szturmowy (SBS), przekształcony wkrótce w Polski Samodzielny Batalion Specjalny (PSBS); kierowali nim oficerowie NKWD i NKGB; szkolono w nim do przyszłych zadań w aparacie bezpieczeństwa starannie dobranych żołnierzy;