Schemat zastępczy (również układ lub obwód zastępczy) – schematyczne przedstawienie obwodu elektrycznego (lub jego części) za pomocą odpowiednio połączonych elementów: rezystorów, cewek, kondensatorów, źródeł napięciowych i prądowych.
Schematy zastępcze stosuje się głównie w dwóch celach: Uproszczenie bardziej skomplikowanego układu, Odwzorowanie rzeczywistych parametrów danej części układu lub elementu.
Uproszczenie thumb|220px|Połączenie równoległe rezystorów
Skomplikowane obwody składające się tylko z elementów pasywnych RLC można uprościć przez wyliczanie impedancji zastępczych danych części układu połączonych w sposób szeregowy lub równoległy. Przykładowo, dowolną liczbę rezystorów połączonych równolegle można zastąpić jedną rezystancją (układem zastępczym) wyliczoną z następującego równania:
Podobne zależności występują dla elementów RLC i w rezultacie cały pasywny obwód da się sprowadzić do jednej zastępczej impedancji.
W przypadku występowania źródeł energii w obwodzie metodologia różni się nieznacznie, ale uproszczenie jest również możliwe dla elementów liniowych.