Francovich & Bonifaci – orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1991 r. wydane w sprawach połączonych (C-6/90 i C-9/90) w trybie prejudycjalnym w przedmiocie wykładni art. 189 akapit trzeci Traktatu EWG oraz Dyrektywy Rady 80/987/EWG z dnia 20 października 1980 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich dotyczących ochrony pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. L 283, str. 23). Pytania prejudycjalne zostały podniesione w ramach sporu między Andreą Francovichem i Danilą Bonifaci i in. a Republiką Włoską.
Istotą orzeczenia było ustalenie zależności pomiędzy zasadą bezpośredniego skutku prawa wspólnotowego a odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa za szkodę wyrządzoną jednostce wskutek naruszenia prawa wspólnotowego.
Stan faktyczny Powodowie wnieśli powództwa związane z zaniedbaniem wprowadzenia w życie przez rząd włoski Dyrektywy 80/987 o ochronie pracowników w przypadku niewypłacalności pracodawcy.