Zawi Szemi Szanidar – kultura lub faza protoneolityczna Zagrosu, wyróżniana przez część badaczy. Nazwa wywodzi się z położonych w odległości 4 km od siebie stanowisk archeologicznych w Zawi Szemi i jaskini Szanidar.
Jej znaczenie polega na opuszczeniu przez ludzi schronień w jaskiniach i przejściu do osad w dolinach. Podjęto wówczas prawdopodobnie pierwsze próby udomowienia owcy.
Następuje po zaniku kultury zarzyjskiej, rozpoczyna trwający 3500 lat etap istotnych zmian w życiu tamtejszych grup ludzkich polegający na przejściu od kultur epipaleolitycznych do wczesnorolniczych kultur neolitycznych. Po blisko 2 tys. lat rozwoju zanikła, jednak zanim nastąpił jej schyłek, rozpoczęła się kolejna faza tzw. protoneolitu Zagrosu – Karim Szahir.
Ludność i zasięg kultury Na podstawie pochówków stwierdzono, że ludność tej kultury, podobnie do współczesnych im Natufijczyków należała do tzw. typu eurafrykańskiego.
Zasięg kultury jest trudny do ustalenia, brak znalezisk poza Szanidar i Zawi Szemi. Znajdowane surowce sugerują szerokie kontakty zarówno z regionami północnymi i zachodnimi (obsydian z Nimrud Dag i bitum prawdopodobnie z Kirkuku).