thumb|Krzyż Matyldy wykonany ku czci Matyldy II, opatki klasztoru w Essen w latach 973–1011. Na emaliowanej plakietce ukazana jest Matylda klęcząca przed Maryją z Dzieciątkiem Jezus. Wykonany na zlecenie opatki Teofano ok. 1050, jest przykładem crux gemmata. Zastosowano przy jego wykonaniu kilka technik znanych już w średniowieczu takich jak figuratywizm, odlewnictwo, filigran, emaliowanie, obróbkę kamieni szlachetnych i ich osadzanie w metalu, a także użycie kamei i gemm. mały|Fortyfikacje Carcassonne (1992) Średniowiecze – epoka w historii Europy trwająca od V do XV wieku, która rozpoczęła się wraz z upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego (476 r.) i trwała do epoki renesansu i wielkich odkryć geograficznych (1492 r.). Jest środkowym okresem w tradycyjnym podziale historii Europy na starożytność, średniowiecze i nowożytność. Dzieli się na wczesne, pełne (dojrzałe) i późne średniowiecze.