Historia thumb|180px|Bratek – symbol wolnomyślicielstwa Wolnomyślicielstwo rozpowszechniło się w XIX w. jako wielopostaciowy ruch społeczny wyrosły z niejednolitych założeń filozoficznych i ideowych. Ruch miał charakter antyklerykalny, charakteryzujący się różnorodnością stanowisk, zwłaszcza odmian religijnego racjonalizmu, sceptycyzmu, a nawet deizmu. Wolnomyślicielstwo ujawniało postawy religii bez boga lub religii bezwyznaniowej. W końcu XIX i na początkach XX stulecia wolnomyślicielstwo funkcjonowało głównie w kręgach liberalnej, racjonalistycznie i scjentystycznie nastawionej inteligencji.

Określenia wolnomyśliciel użył po raz pierwszy filozof angielski John Toland (1670–1762), nazywając tak postawę człowieka kierującego się rozumem w odniesieniu do istniejących tradycji religijnych i odrzucającego wszelkie występujące w nich nieracjonalne elementy.

Za symbol wolnomyślicielstwa jest uznawany bratek. Symbolikę tę pod koniec XIX wieku zaproponowała organizacja , ze względu na jego nazwę oraz wygląd. Nazwa bratka pochodzi od francuskiego słowa „pensée”, oznaczającego „myśl”.