Ruch oporu w Auschwitz zrodził się z niezbędnej do przeżycia samopomocy więźniarskiej. Wielu więźniów trafiało do Auschwitz ze środowisk partyzanckich, przygotowanych do działalności konspiracyjnej.
Celami działań oporu było: organizowanie samopomocy więźniarskiej, w tym przygotowanie ucieczek; dokumentowanie zbrodni hitlerowskich i podejmowanie prób przerzucania stworzonej dokumentacji do partyzantki poza terenem obozu; przygotowywanie ewentualnego powstania zbrojnego.
Wielką trudnością w tworzeniu jednego ruchu były podziały wewnątrz obozu, różnice narodowościowe i językowe, dystans między podobozami. Jednak dochodziło do jednoczenia sił, głównie wśród więźniów polskich. Jedynym wybuchem zbrojnym, do jakiego doszło w Auschwitz, był bunt Sonderkommando (powstanie Sonderkommando w KL Auschwitz II-Birkenau).
Początki
Pierwsze organizacje obozowego ruchu oporu zaczęły powstawać już w drugiej połowie 1940 – zakładali je głównie Polacy, działacze socjalistyczni: Stanisław Dubois, Norbert Barlicki, Julian Wieczorek, Juliusz Rydygier, Stefan BratkowskiEdward Hałoń: W cieniu Auschwitz: wspomnienia z konspiracji przyobozowej. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, 2003, s. 50..