thumb|Akwarela Juliusza Kossaka Szarża krakusów na Rosjan w Proszowicach 1846 thumb|Orzeł z czasów powstania krakowskiego thumb|Jan Tyssowski, dyktator powstania Powstanie krakowskie, rewolucja krakowska – próba ogólnonarodowego powstania pod hasłami demokracji, podjęta w Wolnym Mieście Krakowie w dniach od 21 lutego do 4 marca 1846 roku (do nielicznych nieudanych wystąpień zbrojnych doszło także w innych miejscach we wszystkich trzech zaborach, ale głównie w Galicji).
Przygotowania Po niepowodzeniach wcześniejszych zrywów narodowych zaczęto brać pod uwagę rolę chłopów w walkach powstańczych. Powstanie w Krakowie chciano oprzeć na sile chłopskich rąk. W zamian za pomoc utworzony tu Rząd Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej obiecał uwłaszczenie chłopów, przydzielenie im ziemi i utworzenie warsztatów narodowych. Jednak zamiar przyciągnięcia chłopów do powstania nie powiódł się, gdyż głoszeniem i tłumaczeniem obietnic wśród najniższej warstwy społeczeństwa zajęła się jedynie niewielka garstka ludzi, wśród nich m.in. Edward Dembowski. Nie mogło to jednak zmienić antypowstańczego nastawienia polskich chłopów, wśród których panowały antyszlacheckie nastroje i dążenie do zemsty na szlachcie za lata notorycznie stosowanej przemocy i upokorzeń.