Bydgoszcz 1993.
Okres 1238-1346 - Okres przedlokacyjny
thumb|200px|Bolesław Pobożny – książę Wielkopolski
Przejście Bydgoszczy do dzielnicy kujawskiej w 1238 r. było przyczyną awansu administracyjnego i gospodarczego groduBydgostiana nr 3, 1964-1966. Z najdawniejszych dziejów Bydgoszczy. Wydarzenia z lat 1238-1239: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1968. Ufortyfikowana warownia była ważnym bastionem w północnym systemie obronnym Kujaw. Na miejscu rezydował kasztelan, do którego obowiązków należała przede wszystkim władza wojskowa (dowództwo, organizacja obrony), funkcje gospodarcze (ściąganie danin, przechowywanie zapasów) oraz sądowniczeFranciszek Mincer. Gród bydgoski i jego pierwsi kasztelanowie. In. Kalendarz Bydgoski 1981. Książę Kazimierz Kujawski do połowy wieku XIII zbudował w Bydgoszczy stały most przez BrdęLech Łbik. Średniowieczne brody i przeprawy na dolnej Brdzie w okolicy Bydgoszczy. Kronika Bydgoska XIX (1998). Bydgoszcz 1998, gdzie pobierano cło od towarów przewożonych na Pomorze Gdańskie, a także pierwszą świątynię pw. św. Idziego (architektonicznie z elementami romańskimi, zburzona przez Niemców w 1879 r.)Marcin Wiewióra: Ze studiów nad kościołem św. Idziego w Bydgoszczy. Komunikaty archeologiczne tom VI. Państwowa służba ochrony zabytków w Bydgoszczy: 1994.