Wyłączenie pracownika organu administracji publicznej może nastąpić z mocy samego prawa (ex lege), jak i może dokonać go przełożony pracownika na jego wniosek, wniosek strony lub z urzędu. Wskazuje się w literaturze, że instytucja wyłączenia pracownika przyczynia się do realizacji zasad postępowania administracyjnego: prawdy obiektywnej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów PaństwaRobert Kędziora, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 2008, s. 48..
Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyczyny wyłączenia pracownika dotyczą też osoby, która piastuje funkcję organu administracji publicznej (kierownika organu)Robert Kędziora, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 2008, s. 49..
Wyłączenie z mocy prawa Pracownik podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki, swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopniaDotyczy także sytuacji, kiedy ta osoba wchodzi w skład organów jednostki organizacyjnej, będącej stroną., osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem jest jego małżonek,