Wyłączenie organu administracji publicznej od udziału w sprawie może nastąpić jedynie z mocy prawa (ex lege). W literaturze wskazuje się, że instytucja wyłączenia pracownika przyczynia się do realizacji zasad postępowania administracyjnego: prawdy obiektywnej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów PaństwaRobert Kędziora, Ogólne postępowanie administracyjne, Warszawa 2008, s. 48..
Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych: jego kierownika lub jego małżonka, krewnych i powinowatych do drugiego stopnia, osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli - wtedy sprawę załatwia organ wyższego stopnia nad organem załatwiającym sprawę, osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub jego małżonka, krewnych i powinowatych do drugiego stopnia, osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli - wtedy sprawę załatwia organ wyższego stopnia nad organem, w którym osoba, powodująca wyłączenie organu, zajmuje stanowisko kierownicze.