thumb|250px|Ruiny opactwa w Whitby, w którym odbył się synod Synod w Whitby – synod kościelny w Nortumbrii na Wyspach Brytyjskich, zwołany w 664 roku na polecenie króla Oswiu z Nortumbrii w celu ujednolicenia zwyczajów kościelnych w jego królestwie, zwłaszcza sposobu obliczania daty Wielkanocy oraz kształtu tonsury monastycznej. W synodzie uczestniczyli przedstawiciele, biskupi i opaci, dwóch tradycji rozwijających się w Nortumbrii historycznie obok siebie, starszej iroszkockiej, pochodzącej od św. Patryka, której ośrodkiem było opactwo na wyspie Lindisfarne założone przez mnichów z wyspy Iona oraz rzymskiej, zapoczątkowanej na Wyspach Brytyjskich przez benedyktyńskiego mnicha, św. Augustyna z Canterbury. Synod został zwołany w 664 r. do opactwa w Streonshalh (Streanæshalch) k. Whitby, którego opatką była św. Hilda, zwanego później Opactwem w Whitby. Porządkując i unifikując organizację kościelną na Wyspie synod miał ważne znaczenie w procesie politycznego jednoczenia się Anglii.
Rys historyczny W 651 r. dwa dotąd oddzielne królestwa Bernicja i Deira zostały zjednoczone w jedno o nazwie Nortumbria przez Oswiego, po podboju przez niego Deiry i doprowadzeniu do śmierci jej króla Oswina. W tym czasie w Bernicji panowały zwyczaje kościelne tradycji iroszkockiej (celtyckiej), podczas gdy w Deirze – tradycji rzymskiej.