W celu realizacji tego prawa ustrojodawca przewidział bezpłatność nauki, czyli wtórny podział dochodów społeczeństwa dokonujący się za pośrednictwem państwa. Odstępstwem od tej zasady było stworzenie fakultatywnej możliwości pobierania opłat za „niektóre” usługi edukacyjne świadczone przez publiczne szkoły wyższe. W przeszłości wielokrotnie wiązano taki model z kwestią realizacji zasad sprawiedliwości społecznej. Trudność w odpowiedzi na ową wątpliwość powoduje fakt braku jednolitego rozumienia tych zasad, najbardziej kontrowersyjnego ideału na gruncie nauk prawnych, a także wielość – często wzajemnie wykluczających się – sądów. Z pewnością intencją prawodawcy było stworzenie modelu prawa do nauki i systemu oświaty przeciwdziałającego dyskryminacji jednostek w dostępie do wykształcenia, głównie poprzez czynniki ekonomiczneP. Bała: Konstytucyjne prawo do nauki a polski system oświaty. Warszawa 2009, s. 224-229..
Podstawowym aktem prawnym rangi ustawowej regulującym kształcenie na poziomie podstawowym, zawodowym i średnim jest Prawo oświatowe.