Kasztelania gnieźnieńska – kasztelania istniejąca jako jednostka podziału terytorialnego od początku systemu kasztelanii powstałego na bazie okręgów grodowych w XII w.Marian Kallas, Historia ustroju Polski, PWN, Warszawa 2001, , s. 23., a później jako senatorski urząd kasztelana do upadku I Rzeczypospolitej.
Historia Gniezno, po przeniesieniu w połowie XI w. ośrodka władzy centralnej do Krakowa, pozostało nadal jednym z głównych grodów monarchii piastowskiej, będąc stolicą jednej z dwóch wielkopolskich prowincji. Jednocześnie gród gnieźnieński był ośrodkiem podstawowej jednostki podziału terytorialnego, jakimi były okręgi grodowe. W XII w. okręgi grodowe przyjęły nazwę kasztelanii.
Pomimo spadku znaczenia miasta w następnych wiekach i nieutworzenia się ziemi, a później województwa gnieźnieńskiego, przynależność grodu do stolic wczesnopiastowskich prowincji zagwarantowała kasztelanowi gnieźnieńskiemu jedną z czołowych pozycji w hierarchii w kształtującym się w XV wieku senacieHistoria sejmu polskiego, Tom I, Do schyłku szlacheckiej Rzeczypospolitej, redakcja Jerzy Michalski, PWN, Warszawa 1984 , s. 58–71..