Obok wiedzy ogólnej dobrze opanował języki łaciński, grecki, francuski i angielski, był też w stanie porozumieć się po węgiersku i polsku. Dzięki talentowi do nauki zyskał wśród krewnych przezwisko Sprytny Ferdie. W dzieciństwie i młodości odbywał częste podróże zagraniczne po Europie, m.in. do Szwajcarii (1864), Anglii (1865), Włoch (1866), Imperium Osmańskiego (1870), Danii i Szwecji (1871), Francji (1871–1872) oraz Belgii (1875). Od maja do sierpnia 1878 wraz z bratem Ludwikiem prowadził ekspedycję botaniczną po dżungli amazońskiej, po której opublikował dzienniki z podróży.
W 1879 wstąpił do armii austro-węgierskiej i został skierowany na studia w Terezjańskiej Akademii Wojskowej. 1 listopada 1886 ukończył uczelnię z awansem na stopień kapitana i objął dowództwo nad 11 Pułkiem Huzarów. W latach 80. XIX w. miał romans z Katheriną Schratt.
Książę Bułgarii
7 lipca 1887, po wymuszonej przez Rosję abdykacji Aleksandra I, bułgarski parlament ogłosił 26-letniego wówczas Ferdynanda nowym księciem panującym. Książę mógł poszczycić się rozległą wiedzą, obejmującą wiele dziedzin, takich jak zoologia, botanika czy muzyka. Był nie tylko zapalonym melomanem, ale i świetnym muzykiem. Potrafił pięknie malować i rysować.