166px|thumb|right|Leszek Biały i wojewoda Goworek, obraz Daniela Kondratowicza Wojewoda ( „komes pałacowy, palatyn”) – jeden z najstarszych urzędów w Polsce.

Legenda

Według przekazów kronikarzy pochodził jeszcze z czasów legendarnych. Jan Długosz, Marcin Kromer i Maciej Miechowita wspominają o mitycznych rządach Dwunastu Wojewodów, po wygaśnięciu rządzącego Polanami rodu Lecha a przed objęciem władzy przez Piastów.

Monarchia wczesnopiastowska

Spotykany na dworze pierwszych Piastów, był najważniejszym urzędnikiem państwowym. Był zarządcą dworu władcy (jako komes pałacowy/ palatyn), ścigał z urzędu przestępców, pomagał wymierzać sprawiedliwość. Kompetencje te wzorowane były na kompetencjach urzędników państwa frankijskiego, przyjęte za pośrednictwem Niemiec. Wojewoda dowodził drużyną książęcą i pospolitym ruszeniem w zastępstwie panującego (stąd polska etymologia tego urzędu od woje-woda, czyli przewodzący wojsku). Komes pałacowy był także zwierzchnikiem administracji terytorialnej - mianował i odwoływał komesów prowincjalnych i komesów grodowych (późniejszych kasztelanów). W sprzyjających warunkach wojewoda mógł podważyć pozycję słabego księcia. Świadczy o tym m.in.