Treść Poemat opisuje legendarną wyprawę Kozaków zaporoskich na Stambuł, którą Szewczenko znał z pieśni ludowych. Pierwsza część utworu przywołuje dawną potęgę Kozaczyzny i „kozackiej sławy”, po której pozostały jedynie wspomnienia, pieśni i kurhany na stepach ukraińskich. Druga część jest opisem czajki kozackiej płynącej przez Morze Czarne w kierunku stolicy Imperium Osmańskiego. Kozacy przedstawieni zostają jako ludzie wolni, najszczęśliwsi, gdy mogą wsławić się w czasie wyprawy, blisko związani z dowodzącym nimi atamanem. Poemat nie zawiera opisu samego przebiegu walk – kończy się w momencie, gdy Zaporożcy z entuzjazmem reagują na zapowiedź atamana, że celem ich rajdu jest „Carogród” (tj. Stambuł).
Cechy utworu Temat dzieła Szewczenko zaczerpnął z podania ludowego o atamanie Iwanie Serpiadze, który miał być organizatorem i przywódcą zwycięskiej wyprawy łupieżczej na Stambuł, jak również wielu innych rajdów o tym samym charakterze na terytorium tureckie. Serpiaga był w niektórych legendach błędnie nazywany Iwanem Pidkową i przez to utożsamiany z innym atamanem kozackim o tym samym nazwisku.