Cechy utworu Chłodny Jar stanowi uzupełnienie przesłania historycznego zawartego w Do umarłych i żywych..., a także Wielkim Lochu i Stoi we wsi Subotowie. Szewczenko po raz kolejny występuje w utworze z ostrą krytyką wykształconych, zamożnych warstw narodu ukraińskiego, które nie tylko nie chcą angażować się w walkę narodowowyzwoleńczą, ale wręcz dystansują się od większości narodu (chłopów) i starają się zapewnić sobie wygodne życie w państwie carskim. Dzieło podkreśla żywotność ukraińskiej historii i tradycji – wspomina nazwiska Iwana Gonty i Maksyma Żeleźniaka, którzy nadal żyją w pamięci ludowej mimo nieprzychylnej ich oceny w pracach oficjalnie poważanych historyków. Stanowi przedłużenie ostrzeżenia zawartego w Do umarłych i żywych... – jeśli panowie feudalni w dalszym ciągu będą uciskali należących do nich chłopów, efektem może być krwawy bunt o nieprzewidywalnych konsekwencjach. To oni – nazywani chciwcami, krukami i ludobójcami – są przyczyną nieszczęść Ukrainy. Tymi natomiast, którzy walczyli o jej wolność, jawią się zbuntowani Kozacy i chłopi. Szewczenko podkreśla w ten sposób swój szacunek wobec minionych wystąpień kozackich, który zachował, mimo faktu, że w dojrzałym okresie twórczości odszedł od dawnej idealizacji Kozaczyzny (jaką reprezentował np. młodzieńczy poemat Iwan Pidkowa).