Pustelnik czarny (Threnetes niger) – gatunek małego ptaka z rodziny kolibrowatych (Trochilidae). Występuje w północnej części Ameryki Południowej. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Występowanie Pustelnik czarny występuje w Gujanie Francuskiej i daleko na północnym wschodzie Brazylii (w stanie Amapá i północnej części stanu Pará). Jego głównym naturalnym siedliskiem są wilgotne, tropikalne lasy nizinne, ale występuje też w lasach nadrzecznych, lasach bagiennych, lasach wtórnych, na pastwiskach z zaroślami czy na plantacjach.
Systematyka Taksonomia i systematyka pustelnika czarnego i jasnosternego (Threnetes leucurus) była dyskusyjna. Autorzy 5. tomu Handbook of the Birds of the World (1999) uznali ten gatunek za melanistyczny wariant pustelnika jasnosternego i włączyli T. leucurus do T. niger. Z drugiej strony, w 2003 roku Południowoamerykański Komitet Klasyfikacyjny (South American Classification Committee) uznał T. niger i T. leucurus za dwa różne gatunki, z powodu niewystarczającej liczby opublikowanych dowodów świadczących inaczejSouth American Classification Committee (SACC) (2003): Proposal (# 77) to South American Check-list Committee: Split Threnetes leucurus from Threnetes niger.. Obecnie (2025) powszechnie uznaje się pustelnika czarnego i jasnosternego za osobne gatunki.