Reguła faz lub reguła faz Gibbsa – zależność obowiązująca dla każdego układu będącego w równowadze termodynamicznej, łącząca liczbę faz w układzie, liczbę składników niezależnych oraz liczbę stopni swobody:
gdzie: – liczba stopni swobody, czyli liczba zmiennych intensywnych, które można zmieniać bez jakościowej zmiany układu (bez zmiany liczby faz w równowadze), – liczba niezależnych składników, a więc takich, które nie dają się określić za pomocą zależności chemicznych poprzez stężenia innych składników (niezależnych), – liczba faz, a więc postaci materii jednorodnej chemicznie i fizycznie (np. roztwór, faza gazowa, kryształy o określonym składzie).
Reguła faz w układzie z zachodzącymi reakcjami chemicznymi Dla układów, w których zachodzą reakcje chemiczne, często podaje się również inną (w pewnym sensie uproszczoną) wersję reguły faz:
gdzie: – liczba niezależnych reakcji chemicznych zachodzących w układzie.
Punkty inwariantne Ważnym pojęciem jest tak zwany punkt niezmienniczy (punkt inwariantny, zerozmienny), dla którego:
W takim punkcie nie można zmienić żadnej zmiennej intensywnej bez zmiany liczby faz w układzie.