Przypadki całkowitego odejścia od pasterstwa były rzadkie, głównie w sytuacji pomoru zwierząt. Tendencja do stopniowego skracania się szlaków wędrówek, nieco ściślej wiążąca życie pasterskie z życiem wsi, dopełniła obrazu przemian kulturowych.

Kolonizacja wołoska postępowała ze wschodu na zachód. W XIII wieku i pierwszej połowie XIV wieku największą intensywność miała na obszarze Marmaroszu. W połowie XIV wieku Wołosi pojawili się na Zakarpaciu i w Szaryszu; w latach 70. XIV wieku w Bieszczadach. Na przełomie XIV i XV wieku odnotowano ich obecność w życiu gospodarczym Krakowa oraz osadnictwo na Spiszu, w Beskidzie Niskim i Sądeckim. W drugiej połowie XV wieku fala osadnicza dotarła na Orawę, na przełomie XV i XVI wieku w Beskid Śląski, we wczesnym XVI wieku zatrzymała się na Morawach. Warunki lokacji wsi na prawie wołoskim były atrakcyjne, okres wolnizny wynosił przeważnie 20 lub 24 lata.