Śluza Mieszczańska – śluza wodna komorowa, zlokalizowana na rzece Odrze, położona w przekopie wykonanym przy jej odnodze nazywanej Odrą Południową, AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE, INSTYTUT INŻYNIERII TRANSPORTU, Zakład Żeglugi Śródlądowej i Gospodarki Wodnej, SZCZECIN 2006 (dostęp 2009-12-08). Śluza położona jest we Wrocławiu, pomiędzy Starym Miastem i Nadodrzem.
Historia Śluza została wybudowana w latach 1792–1794 jako śluza drewnianaokoło 70 m od miejsca lokalizacji obecnej śluzy, następnie została przebudowana, w latach 1874–1879, w nieco innymi miejscu jako murowanaMariusz Tokarz, Śluza Mieszczańska, Wratislaviae Amici (dostęp 2009-12-08). Stanowi ona jeden z elementów stopnia wodnego, w odniesieniu do którego stosuje się nazwę: Mieszczańskim Stopniem Wodnymobejmujący oprócz przedmiotowej śluzy także jaz i elektrownię południową, na Odrze Południowej oraz jaz i elektrownię północną, na Odrze Północnej, położonego w obrębie Śródmiejskiego Węzła Wodnego – Dolnegowrosystem.um.wroc.pl: Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, Wrocław 2007, Budowle hydrotechniczne Wrocławskiego Węzła Wodnego, (dostęp 2009-12-08). W okresie powojennym zaprzestano użytkowania tego szlaku wodnego, a tym samym nie przeprowadzano niezbędnych napraw eksploatacyjnych i remontów.