Pamięć świadoma jest to władza (funkcja) umysłu, za której pomocą sięgamy do naszych przeszłych doświadczeń i dzięki której możemy wykorzystywać pochodzące z doświadczenia i mentalnej aktywności (refleksji) informacjeTomasz Maruszewski, Psychologia poznania, Gdańsk, 2003, s. 119.
Pamięć świadoma, ujęcie klasyczne Ważnym aspektem świadomości, według klasyka psychologii procesów poznawczych Williama Jamesa, jest zdolność do poznania siebie a więc samoświadomość i tożsamość. Znaczenie właśnie tego aspektu świadomości bierze się stąd, że świadome postrzeganie czegokolwiek, jest, jak twierdzi James zawsze w jakimś stopniu postrzeganiem siebie. Ponieważ wiedza-o-sobie-samym jest informacją bardzo zmienną James dla jej opisu stosuje słynną metaforę strumienia myśli, odczuć, uczuć, doświadczeń kształtujących indywidualną świadomość i samoświadomość. Nad zmiennością i płynnością procesów poznawczych góruje funkcja pamięci, która buduje świadomość ciągłości i jednostkowości podmiotu poznającego. James wskazuje na funkcjonalny aspekt pamięci, która jest w jego ujęciu żywym i aktualnym procesem w każdej chwili ujednolicającym i stabilizującym podmiotową tożsamość człowieka.