Jego teza głosi, że rozwój społeczny nie przechodził drogi od jedności do wielości, ale odwrotnie, od wielości do jedności, poprzez powstawanie coraz szerszych grup społecznych.
Poligenizm Poligenizm zaprzeczał twierdzeniu, iż ludzkość rozdzieliła się wychodząc ze wspólnej kolebki. Gumplowicz wiązał z poligenizmem pogląd odmienny; uważał, że ze starć pierwotnych, zupełnie sobie obcych hord, powstawały coraz większe i coraz bardziej złożone społeczności. Motorem rozwoju są wzajemne starcia grup. Podbój i różnoplemienność pozostają w ścisłej korelacji. „W pierwotnych czasach, kiedy ród ludzki składał się z niezliczonej ilości różnorodnych plemion i szczepów, bezustannie toczyły się walki między tymi oddzielnymi grupami, mające za rezultat związki przymusowe różnorodnych żywiołów w ustroje państwowe”. Hipotezę poligenizmu uważał za niezbędną do wyjaśnienia historii formowania się państw.
Gumplowicz twierdził, że zasadniczym czynnikiem rozwoju społecznego jest konflikt pomiędzy grupami społecznymi. Grupy znajdują powody do występowania przeciwko sobie jeśli są dostatecznie zróżnicowane.
Grupy różnią się: siłą, środkami jakimi dysponują, spójnością, trwałością.