Jednak już w okresie wcześniejszym rzeki Brda i Wisła odegrały dużą rolę w dziejach Bydgoszczy, polskiej żeglugi śródlądowej oraz handlu spławnego.
Brda, Wisła i spław w okresie staropolskim, budowa i przebudowy Kanału Bydgoskiego, regulacja Brdy i Wisły, budowa Kanału Górnonoteckiego, apogeum wodnego transportu na drodze Wisła-Odra na początku XX wieku, wykorzystanie Węzła Wodnego do rozwoju turystyki, sportu i rekreacji, dzieje w XX wieku – patrz: Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego.
Bydgoskie zakole Wisły wyróżnikiem topograficznym BWW
Podstawowym wyróżnikiem topograficznym Bydgoskiego Węzła Wodnego i miasta Bydgoszczy jest położenie nad tzw. kolanem Wisły, gdzie Wisła, osiągając swoją kulminację zachodnią, opuszcza pradolinę Toruńsko-Ebeswaldzką, dokonując przełomu w wysoczyznach Pojezierzy Południowobałtyckich.
Położenie to było przyczynkiem do założenia grodu bydgoskiego, przy brodzie na Brdzie, między Wisłą a bagnami nadnoteckimi, w miejscu gdzie prowadzono stare szlaki komunikacyjne (m.in. szlak bursztynowy). Inspirowało również pisarzy i malarzy do dzieł literackich.