Funkcje programu Microsoft Security Essentials to pakiet zabezpieczeń, przeznaczony dla użytku prywatnego oraz nie ma centrum zarządzania, które znajduje się w . Zawiera ten sam silnik antywirusowy nazywany , lub w skrócie oraz te same definicje wirusów, których używają aplikacje: Forefront Client Security, Windows Live OneCare, Windows Defender. Przed instalacją sprawdzana jest legalność zainstalowanej kopii systemu Windows. Nie wymaga on rejestracji, ani żadnych informacji personalnych.
Używając domyślnych ustawień aplikacji, rozpakowuje ona archiwa i skanuje je. Skanowane są także załączniki e-mail oraz pobierane pliki. Posiada on także funkcję pobierania definicji w momencie, gdy wykryje podejrzane zachowanie aplikacji. Przed podjęciem działań w kierunku unieszkodliwienia podejrzanego pliku aplikacja pyta najpierw użytkownika, co z tym plikiem zrobić. W przypadku braku reakcji przez dziesięć minut aplikacja sama podejmuje decyzję. Tworzone są też punkty przywracania systemu przy usuwaniu szkodliwego oprogramowania.
Aplikacja pobiera z witryny Microsoft Update definicje wirusów 3 razy dziennie.