Treść i forma utworu Główny bohater, Francjon, zubożały szlachcic, porzuca naukę w kolegium w Lisieux, zniechęcony do wszelkiej edukacji. Bez celu podróżując po kraju, zakochuje się w Laurettcie, żonie starego szlachcica Walentyna i dawnej prostytutce. Usiłując zdobyć jej względy, zyskuje poparcie Agaty, starej stręczycielki, która niegdyś wychowała młodą dziewczynę. Po zdobyciu Lauretty Francjon przypadkowo wchodzi w posiadanie portretu olśniewająco pięknej Nais, o której nic nie wie. Mimo tego udaje się na jej poszukiwania i wyprowadziwszy w pole kilku zakochanych w niej rycerzy doprowadza do małżeństwa. Zgodnie z konwencją francuskiej powieści barokowej, obok głównego wątku rozgrywał się szereg epizodów pobocznych, wprowadzanych poprzez opowiadania i wspomnienia głównego bohatera oraz osób, jakie spotykał w czasie podróży. W ostatecznej redakcji powieści ważną rolę odgrywały również wtrącenia samego narratora, mające nadawać tekstowi bardziej moralistyczny charakter i sugerować przesłanie tekstu: Francjon, poszukując najpierw wyłącznie miłości erotycznej, rozczarował się, więc w typowy dla siebie awanturniczy sposób postanowił zdobyć prawdziwe, idealne uczucie, którego spełnieniem stała się dlań Nais.