Działalność ruchu w Galicji zapoczątkował ksiądz Stanisław Stojałowski. Tutaj w 1893 powstała pierwsza w Europie polityczna organizacja chłopska, o nazwie Związek Stronnictwa Chłopskiego. 28 lipca 1895 utworzono partię chłopską, Stronnictwo Ludowe, w której działalność prowadzili m.in.: Jakub Bojko, Karol Lewakowski, Henryk Rewakowicz, Jan Stapiński i Bolesław Wysłouch. W 1903 Stronnictwo Ludowe zmieniło nazwę na Polskie Stronnictwo Ludowe. Następnie różnice powstałe pomiędzy działaczami poszczególnych frakcji przyczyniły się do rozpadu w 1907 na dwa ugrupowania: PSL „Piast” i PSL Lewica.

W Królestwie Polskim rozwój ruchu ludowego rozpoczął w 1904 Polski Związek Ludowy i kolejne partie ludowe. Oprócz nich działał legalnie ruch chłopski o charakterze oświatowym i gospodarczym skupiony wokół wydawanego przez Maksymiliana Malinowskiego w latach 1907–1915 pisma „Zaranie”. „Zaraniarze” (wśród których byli: Irena Kosmowska, Tomasz Nocznicki i Stanisław Osiecki) prowadzili działalność w Kółkach Rolniczych. W 1915 działacze „Zarania”, Związku Chłopskiego oraz Związku Ludu Polskiego utworzyli partię PSL w Królestwie Polskim, która w 1918 przyjęła nazwę Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”.