mały|Mapa topograficzna Wilna, WIG 1934 mały|Katedra wileńska w 2008 mały|Ostra Brama w 2008 Historia Wilna, stolicy i największego miasta Litwy, sięga XIV wieku, bowiem z tego wieku pochodzą pierwsze wzmianki o istnieniu miasta; jednak osada na terenie dzisiejszego Wilna powstała już w XI wieku. Na przestrzeni wieków miasto przeżywało lata świetności, lecz kilkakrotnie stawało też na skraju całkowitego zniszczenia.
Odkrycia archeologiczne Odkrycia archeologiczne pokazują, że ludzie żyli na terenie Wilna już w okresie mezolitu. Osada powstała prawdopodobnie już we wczesnym średniowieczu (ok. V w.), a niektórzy historycy identyfikują legendarną stolicę Litwy, Worutę, z Wilnem, ale brakuje na to przekonujących dowodów.
XIV wiek Pierwsza pewna wzmianka o mieście pochodzi dopiero z 1323 z listu Giedymina do papieża Jana XXII. Wcześniejsze wzmianki ze źródeł ruskich i karaimskich nie pozwalają na jednoznaczne utożsamienie ich z Wilnem. Także z czasów pomiędzy panowaniem rezydującego w Nowogródku Mendoga a panowaniem Giedymina, nie ma żadnych wzmianek o Wilnie. Giedymin przeniósł swoją siedzibę z Trok do Wilna i prawdopodobnie wzniósł drewniany gród na Górze Zamkowej. W czasie rządów Olgierda nastąpił w 1365 roku najazd Krzyżaków na Wilno podczas którego spłonęła większość zabudowy.