Nie negując bowiem tezy o determinacji aktów woli ("punktu widzenie przyczynowości"), Labriola znajdował źródło wolności w przysługującej człowiekowi zdolności sądzenia zarówno determinant, jak i samej woli; traktując tę zdolność jako wyróżnik ludzkiej natury, budował na tej podstawie szeroki program pedagogiki społecznej.
Po 1876 roku Labriola, dotąd sympatyzujący z politycznym programem umiarkowanych liberałów (z kręgu Spaventy), zbliżył się do stronnictwa radykalnych demokratów i współpracował z nim coraz ściślej. Zarazem prowadził ożywioną działalność pedagogiczną, wykładając na Uniwersytecie Rzymskim (od 1873) filozofię i teorię prawa, kierując przez parę lat (od 1877) placówką metodyczną dokształcającą nauczycieli pod nazwą Muzeum Oświaty i Wychowania, opracowując dla władz szkolnych ekspertyzy dotyczące systemów szkolnych różnych krajów itd. W pracy naukowej Labriola interesował się wówczas psychologią społeczną uprawianą przez herbartystów (Heymann Steinthal, Moritz Lazarus) oraz antropologią kulturową (Adolf Bastian, Lewis Henry Morgan).