Katedra Materializmu Dialektycznego, nastawiona przede wszystkim na obsługę aspirantów (kierowana przez Czesława Nowińskiego), Zespół bibliograficzny przy Komitecie Nauk Filozoficznych pracujący nad wielotomową „Bibliografią Filozofii Polskiej" (kierownik – Alicja Kadler) oraz Zakład Socjologii i Historii Kultury (pod kierownictwem Józefa Chałasińskiego) Pierwsze dwie z wymienionych placówek weszły w skład Instytutu Filozofii i Socjologii, ostatnia uległa rozwiązaniu w 1959 r., zaś znaczna część jej pracowników znalazła zatrudnienie w Instytucie. Kierownikiem Instytutu został mianowany Adam Schaff, jego zastępcą Kazimierz Ajdukiewicz. Przewodniczącym Rady Naukowej został ówczesny prezes PAN Tadeusz Kotarbiński. Osobami zaangażowanymi w powstanie placówki były Adam Schaff, Julian Hochfeld, Czesław Nowiński, Kazimierz Ajdukiewicz, Tadeusz Kotarbiński, Stanisław Ossowski, Maria Ossowska, Józef Chałasiński, Jan Szczepański.
Instytutem kieruje dyrektor (od 2025 roku prof. ), a jego zastępcami są: w zakresie filozofii dr , w zakresie socjologii prof. Krzysztof Niedziałkowski. Bieżący nadzór nad działalnością Instytutu sprawuje Rada Naukowa.