thumb|350px|Jacek Malczewski – Śmierć na etapie, 1891 Etap (określenie żargonowe), to pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, w których w Rosji carskiej przetrzymywano zesłańców gnanych na Sybir po każdym dniuPorównaj Castra aestiva podróży pieszo lub kibitkami na tych terenach, gdzie nie sięgała sieć linii kolejowych. Były to zazwyczaj pomieszczenia ciasne (typu barakowego), pozbawione podstawowych wygód, brudne, zarobaczone i przeznaczone wyłącznie na nocleg dla zesłańców i odpoczynek dla ich eskorty. Podróżowanie etapami z centrum Rosji za Ural trwało (w zależności od pory roku) od kilku do kilkunastu miesięcy, a śmiertelność – przede wszystkim ze względu na tyfus plamisty i inne choroby zakaźne, ale również z wycieńczenia i głodu – sięgała 10% zesłańców.
Etapy znajdowały się w odległości kilkunastu wiorst jeden od drugiego i charakteryzowały się prymitywizmem wyposażenia, ciasnotą i niemożnością załatwienia najprostszych potrzeb (także fizjologicznych). Egzystowały jeszcze w początkach istnienia Związku Sowieckiego, ale w okresie późniejszym, wraz z rozwojem sieci kolejowej (budowanej przez skazańców), zostały zastąpione przez więzienia etapowe, gdzie na niewielkiej powierzchni gromadzono – i przetrzymywano miesiącami w jeszcze gorszych warunkach – tysiące skazanych, a śmiertelność sięgała 30 procentSołżenicyn, s.