Po śmierci Camilla Cavoura, król Wiktor Emanuel II nie miał już premiera i polityka tej miary. Młode państwo włoskie ulegało poważnym tarciom politycznym i społecznym. Było ogromnie zróżnicowane pod względem demograficznym i ekonomicznym. Burżuazja posiadała kontrolę nad aparatem administracyjnym. Olbrzymie masy chłopskie żyły w skrajnej nędzy i niedostatku. Król aprobował dążenia do rządów parlamentarnych. Proces jednoczenia ziem pod jego berłem zakończył się zajęciem Państwa Kościelnego i Rzymu. Pius IX zaprotestował przeciwko okupacji miasta przez wojska piemonckie, ogłaszając się „więźniem Watykanu” i ekskomunikował króla. W 1871 Rzym stał się, w miejsce Florencji, oficjalną stolicą zjednoczonego państwa włoskiego. W tym samym roku traktat waszyngtoński uznał króla Włoch za jednego z trzech uprawnionych do wyznaczenia neutralnego arbitra w sprawie roszczeń Alabamy.. Znaczenie osobowości króla i jego wpływ na bieg wydarzeń były ogromne. Przez potomnych uznany został za jednego z czterech „ojców Ojczyzny”Józef Andrzej Gierowski, op. cit., Wrocław 2003, s. 413.
Zmarł 9 stycznia 1878 w Rzymie.