thumb|450px|Schemat platońskiej jaskini Jaskinia platońska (), także: jaskinia Platona, alegoria jaskini – mit platoński, metaforyczne przedstawienie pewnych podstawowych idei Platona.
Metafora zawarta jest w dialogu Platona Politea (VII, 514 i n.). Sokrates opowiada ją Glaukonowi (starszemu bratu Platona). Mit ten ma w zamierzeniu w sposób symboliczny przedstawiać zagadnienie natury rzeczywistości i miał duży oddźwięk w późniejszym rozwoju filozofii i kultury.
Treść thumb|right|200px|Wizja jaskini platońskiej, Jan Saenredam, 1604 W dialogu Platona, Sokrates opisuje głęboką jaskinię, otwartą na jednym z boków. Z wnętrza pieczary na zewnątrz prowadzi długie, strome podejście. W ciemnościach jaskini żyją uwięzieni ludzie. Są oni odwróceni tyłem do wejścia, a ich nogi i szyje są skute kajdanami, przez co nie mogą się obracać, patrząc jedynie na ściany jaskini. Za plecami uwięzionych, bliżej wejścia do jaskini, stoi mur wysokości człowieka. Za tym murem poruszają się inni ludzie, nosząc na ramionach rzeźby przedstawiające wszelkiego rodzaju przedmioty. Sami ci ludzie są niewidoczni zza muru, i jedynie noszone przez nich przedmioty wystają ponad niego. Ludzie ci rozmawiają ze sobą, a za ich plecami, jeszcze bliżej wejścia, płonie wielki ogień.