Uchwały X Zjazdu RKP(b) stały się dla Stalina narzędziem walki o władzę wewnątrz partii i bezwzględnej eliminacji rywali. Walka o sukcesję po Leninie – niekwestionowanym przywódcy bolszewików zaczęła się jeszcze za jego życia – gdy sparaliżowany po wylewach (koniec 1922 r.) pozostawał na marginesie życia politycznego na daczy w Gorkach. Stalin, wybrany w na nowo utworzone stanowisko sekretarza generalnego (któremu podporządkowane były etatowy aparat partyjny i nominacje na stanowiska w terenie) wykorzystał swe możliwości w pełni. „Testament polityczny” Lenina, który poniewczasie zorientował się w charakteropatycznych predyspozycjach Stalina i zalecił (w grudniu 1922 r.) Komitetowi Centralnemu pozbawienie go stanowiska – został po odczytaniu na plenum KC (w styczniu 1924 r. – po śmierci Lenina) – zignorowany z aprobatą Zinowiewa i Kamieniewa przy daremnych protestach Krupskiej i bierności Trockiego. Jego tekst utajniono (streszczono go jedynie delegatom na zjazd partii). W okresie stalinowskim samo posiadanie tekstu „testamentu politycznego” Lenina stanowiło już podstawę do aresztowania i wyroku z art. 58. – za „podżeganie do terroru” – poprzez wezwanie do usunięcia Stalina ze stanowiska.