W okresie przejściowym, w połowie XII wieku, zbudowano kilka kościołów romańskich o smukłych proporcjach i mocno podwyższonych sklepieniach. Do tych budowli zaliczane są kościoły opactwa w Caen (Saint-Ĕtienne i Sainte-Trinité). Za najstarszą gotycką budowlę uważa się kościół w St-Denis pod Paryżem, w którym po raz pierwszy zastosowano system przyporowy jeszcze nieco toporny, ale już konstrukcyjnie poprawny.
Do wczesnych budowli gotyckich zaliczane są także: katedra Notre-Dame w Laon w Laon (departament Aisne) – trójnawowa z trójnawowym transeptem i półkolistym obejściem wokół prezbiterium; do każdych dwóch kwadratów sklepień krzyżowo-żebrowych naw bocznych przyporządkowane jest jedno prostokątne pole nawy głównej przykryte sklepieniem sześciodzielnym; katedra Notre-Dame w Paryżu, zbliżona w formie do katedry w Laon, bazylika pięcionawowa z krótkim transeptem, mocno wydłużonym prezbiterium i podwójnym, półkolistym obejściem; katedra w Noyon (departament Oise) – trójnawowa; katedra św. Gerwazego i św. Protazego w Soissons.