Skartabellat (scartabellat) – instytucja niepełnego szlachectwa. Jako niższa szlachta skartabellowie funkcjonowali w Polsce średniowiecznej, nazywani wówczas świerczałkami. Później część z nich uzyskuje paritas (łac. równość) ze szlachtą właściwą, a część spada do warstwy sołtysiej.
Ponownie skartabellat pojawił się w uchwale o uszlachceniu Mikołaja Hadziewicza z 1654 w końcowym zdaniu salvis legibus de scartabellis sancitis (zachowując ustawy o skartabellacie)Volumina legum t. 4, s. 211n.. Pojęcie to skonkretyzowały pacta conventa 1669 rokuVol. leg. t. 5, s. 15n., ograniczenie polegało na tym, iż nowo nobilitowani nie mieli aż do trzeciego pokolenia prawa piastowania urzędów oraz sprawowania funkcji poselskichOgraniczenie poselstw do szlachty rodowitej wprowadzono w 1662 (Vol. leg. t. 4, s. 395) było to jednak pojęciem mało precyzyjnym..
Nazwę skartabellus (czyli szlachcic nowokreowany) Sebastian Petrycy wywodził w XVI w. z łacińskiego ex charta bellicus co oznaczało z prawa na szlachectwo sobie danego wojujący (dosł.