Istnienie katedry Najświętszej Maryi Panny zostało po raz pierwszy poświadczone w dokumentach z 1117 a w 1153 pojawiła się informacja o zawaleniu się „głównego kościoła” (major ecclesia) Erfurtu. To zawalenie się mogło być spowodowane ewentualnym uszkodzeniem budowli w trakcie pożaru w 1142, który objął pobliskie kościoły św. Seweryna oraz św. Piotra na wzgórzu Petersberg. W 1154 na wzgórzu katedralnym rozpoczęto budowę świątyni w stylu późnoromańskiej bazyliki. Nie jest jednak pewne czy ową świątynię należy utożsamiać z budowlą z czasów św. Bonifacego. Najprawdopodobniej członkowie kapituły i arcybiskup Moguncji zarządzili budowę nowego kościoła.
Budowa postępowała szybko naprzód a podczas prac budowlanych w 1154 odkryto dwa miejsca pochówku, które zidentyfikowano jako doczesne szczątki świętych biskupów Adalara i Eobana, co wkrótce miało się istotnie przyczynić do zwiększenia datków i ofiar potrzebnych dla sfinansowania budowy. Świątynia była gotowa do użytku ok. 1170, jako że w tym roku Ludwik III Pobożny, syn landgrafa Turyngii Ludwika II Żelaznego, został przez cesarza Fryderyka I Barbarossę pasowany na rittera.