thumb|Związek morganatyczny (Franciszek Ferdynand Habsburg i Zofia Chotek) Związek morganatyczny, małżeństwo morganatyczne (łac. matrimonium morganaticum od średnw. łac. matrimonium ad morganaticam) – małżeństwo zawarte przez członka rodu arystokratycznego lub dynastii z osobą uznawaną za będącą niższego stanu. Poprzez taki związek nie zmienia ona swego stanu, czyli nie uzyskuje awansu społecznego, a potomstwo z tego związku nie ma praw do tytułów, funkcji i dóbr dziedziczonych w rodzinie małżonka wyższego stanemSłownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 576.Bogdan Snoch: Terminy i pojęcia historyczne. Słownik szkolny. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1990, s. 94..
Określenie oznaczające dosłownie „małżeństwo na dar poranny”, wywodzi się ze starogermańskiego zwyczaju daru (niem. Morgengabe), składanego żonie przez męża nazajutrz po nocy poślubnej, jako swego rodzaju rekompensata za utracone dziewictwo. Małżeństwo morganatyczne było więc takim rodzajem małżeństwa, w którym żonie i jej dzieciom przysługiwał wyłącznie ten dar, bez prawa do uzyskania czegokolwiek poza nim.