Skierowanie się Wisły wyłącznie na północ nastąpiło według różnych badaczy od 12 do 11 tys. lat temu w cieplejszym okresie interstadialnym. Odbyło się to w poziomie terasy wznoszącej się 16–17 m ponad obecny poziom Wisły. Świadczy o tym fakt, że terasa ta występuje nad dolną Wisłą, a brak jej odpowiednika w pradolinie na zachód od Brdy.
Odzwierciedleniem dalszego rozwoju doliny dolnej Wisły jest cały powstały układ systemu tarasowego od VI do I. Początkowo następowało szybkie pogłębianie doliny jako proces wymuszony przez niską bazę erozyjną Bałtyku (Morze Yoldiowe, Jezioro Ancylusowe, 10–8 tys. lat temu), zaś po podwyższeniu poziomu wód w morzu (Morze Litorynowe, 8–4 tys. lat temu), przeważała akumulacja, w następstwie której narosła pokrywa aluwialna wyścielająca dno doliny (do 20 m).
Charakterystyka Przełom jako jednostka krajoznawcza Wstęp do przełomu dolnej Wisły stanowi tzw. kolano Wisły pod Bydgoszczą, gdzie rzeka osiąga swą kulminację zachodnią. Następnie rzeka zawraca z kierunku zachodniego, na północny wschód i wpływa do wąskiej doliny, obramowanej zboczami o wysokości względnej ok. 60 m. Szerokość doliny zwęża się odpowiednio od 4 km w Fordonie do 2,5 km na wysokości wsi Jarużyn, a następnie poszerza się ponownie do 4 km u nasady Basenu Unisławskiego.