Geologia i morfologia Kotlina turczańska ma długość ok. 18 km, natomiast jej szerokość wynosi od 2 do 3,5 km. Wymodelowana została dzięki erozji rzecznej i wspomagającym ją procesom denudacyjnym w masywnych pokrywach mezozoicznych wapieni i dolomitów, w osi dawnego uskoku tektonicznego. Dno kotliny jest w znaczącej części zupełnie płaskie i leży na wysokości od 190 do ok. 250 m n.p.m. Wyścielają je głównie osady plejstoceńskie: dyluwialnego i eolicznego pochodzenia gliny lessowe i lessy oraz aluwialne iły, piaski i gliniaste żwiry. Te ostatnie występują często w formie stożków napływowych utworzonych przez drobne cieki wodne spływające od północy (z Górnego Wierchu) do rzeki Turni. We wschodniej części kotliny występują też osady mioceńskie formacji poltárskiej: pstre iły, żwiry i piaski. Nieliczne kopułowate wzgórza, wznoszące się na wysokość od 70 do 120 m ponad dno kotliny, mają charakter ostańców skał, budujących podstawę sąsiednich płaskowyżów. Największe i najbardziej charakterystyczne z nich leżą u południowych podnóży Górnego Wierchu między wsią Hrhov na zach. a wylotem Doliny Zadzielskiej na wsch.: Okrúhle (też: Okrúhly, węg. Kerek Szár Gyűr; 424 m n.p.m.), Dlhé (też: Dlhý, węg. Hosszú Szár Gyűr; 403 m n.p.m.) i Hradisko (też: Hradište, Veľký Várad, węg.