Znaczenie pojęcia 1) Termin samodzierżawie został wprowadzony razem z tytułem carskim w czasie panowania cara Iwana III Srogiego i początkowo miał oznaczać suwerenność rządów cara rosyjskiego, czyli niezależność głowy ruskiego państwa od chanów Złotej Ordy i ewentualnie pozostałych monarchów. Od XIII wieku do 1480 roku Ruś pozostawała zależna od Złotej Ordy tatarskiej w ramach systemu feudalnego zwanego „igiem”. Władza wielkich książąt ruskich nie była suwerenna i podlegała przynajmniej nominalnie chanowi tatarskiemu. Wprowadzenie zarówno tytułu carskiego jak i terminu jedynowładcy miało zatem oznaczać, że władza w Rosji należy od tej pory jedynie do suwerennego cara rosyjskiego.
2) Pojęcie samodzierżawia w sensie monarchii absolutnej pojawiło się znacznie później, dopiero w XVIII wieku. Ideowym prekursorem definicji absolutyzmu carskiego był car Piotr I Wielki. Utożsamiał on interes państwa z interesem władcy. W 1797 roku car Paweł I pisał w artykule pierwszym „Ustawy o rodzinie carskiej”: „Imperator wszechrosyjski jest monarchą samowładnym i nieograniczonym.