Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPiSS) – instytut badawczy nadzorowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zajmujący się problematyką pracy i polityką społeczną.
Wyniki prac badawczych są upowszechniane w formie pozycji książkowych, artykułów, wywiadów, konferencji naukowych, seminariów oraz głosów w dyskusjach i debatach społecznych. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych posiada wieloletnie doświadczenie w realizacji projektów badawczych. Obecnie Instytut realizuje i współrealizuje projekty finansowane z funduszy strukturalnych: EFS, ZPORR i IW EQUAL. IPiSS prowadzi także działalność szkoleniową, obejmującą różne formy: szkolenia i kursy o różnej tematyce – z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, migracji zarobkowej, zarządzania zasobami pracy.
Rys historyczny Instytut Pracy i Spraw Socjalnych powstał jako Instytut Pracy przy Komitecie Pracy i Płac, powołany uchwałą nr 1 Rady Ministrów z dnia 5 stycznia 1962. Przesłanką powołania Instytutu był brak placówki naukowej o szerokiej, ekonomicznej podbudowie, która by badała zagadnienia zatrudnienia, płac organizacji i wydajności pracy, problemy socjalne i demograficzne.