Miejsce i czas akcji mały|Dawne księstwo Perthshire Początkowe i końcowe rozdziały powieści rozgrywają się w Anglii. Zasadnicza część akcji powieści toczy się w Perthshire w Szkocji, we wschodniej części Lowlands z dłuższą wycieczką na południe Highlands. Trzy wydarzenia historyczne wyznaczają ramy akcji powieściowej: bitwa pod Prestonpans 21 września 1745, potyczka lorda Lonsdale’a – 19 grudnia i bitwa pod Culloden – 16 kwietnia 1746.
Treść Edward Waverley, młody szlachcic angielski, marzyciel i indolent, jest wychowywany po części przez swego ojca, wiga pracującego dla rządu hanowerskiego, po części przez wuja, torysa, podtrzymującego jakobicką tradycję rodziny.
Wyekwipowany przez ojca, Edward, na czele kompanii dragonów, wstępuje do armii angielskiej. W garnizonie znajdującym się w Dundee, w Szkocji, szybko zaczyna się nudzić. Korzysta więc z pozwolenia złożenia wizyty u barona Bradwardine’a, jakobity, przyjaciela swego wuja, mieszkającego u podnóża gór w Perthshire. Bradwardine ma śliczną córkę, Różę, która zakochuje się w Edwardzie.