Ucieczka trzech braci z Azowa z niewoli tureckiej (oryg. ukr. Втеча трьох братів із города Озова, з турецької неволі) – duma powstała między XV a XVII stuleciem. Jeden z najcenniejszych utworów tego gatunku, jakie zostały spisane i przetrwały do naszych czasówW. Mokry, Od Iłariona do Skoworody, s.52.

Okoliczności powstania Zdaniem Włodzimierza Mokrego duma Ucieczka trzech braci z Azowa z niewoli tureckiej została ułożona przez anonimowego autora, najprawdopodobniej Kozaka zaporoskiego. Następnie zaś weszła do ustnej tradycji kozackiej, ulegając typowym dla utworów swojego gatunku przekształceniom – była równolegle wykonywana przez wielu wędrownych artystów (kobziarzy, lirników), którzy zachowując zasadniczą treść i przesłanie dumy dokonywali mniejszych lub większych zmian w jej tekścieW. Mokry, Od Iłariona do Skoworody, s.51. Duma została pierwszy raz spisana w 1805, zaś opublikowana w 1819M. Kasjan, Na ciche wody, s.161. Przed 1946 w ten sam sposób zachowano jeszcze 17 innych jej wariantów. Badania nad nimi pozwoliły ustalić, że Ucieczka trzech braci... do II poł.