Monaster Sanaksarski, pełna nazwa: Sanaksarski Monaster Narodzenia Matki Bożej (ros. Рождество-Богородичный Санаксарский мужской монастырь)Рождество-Богородичный Санаксарский мужской монастырь) – męski klasztor prawosławny w odległości czterech kilometrów od miasta Tiemnikow, w jurysdykcji eparchii krasnosłobodskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.
W latach 50. XVII wieku Łuka Jewsiukow, właściciel ziemi przylegającej do jeziora Sanaksar, zaprosił do osiedlenia się na niej igumena Teodozjusza. Mnich zamieszkał w pobliżu brzegu rzeki Mokszy, budując dla siebie drewnianą celę oraz kaplicęA. Nizowskiej, Samyje znamienityje..., s.211. W 1669 stał już na czele niewielkiej wspólnoty monastycznej. Razem z nią i z mieszkańcami Tiemnikowa zwrócił się do patriarchy moskiewskiego i całej Rusi Joazafa II z prośbą o zgodę na założenie samodzielnego monasteru i wzniesienie dla niego nowej drewnianej cerkwi. Zgodę otrzymał; poświęcenie budynku miało miejsce w 1676. Jednak już w 1681 mnisi zostali skierowani nad Bajkał, gdzie mieli od podstaw zakładać nowy klasztor, i na zawsze opuścili dotychczasowe miejsce.